Twee keer Yayoi Kusama: van haar Nederlandse jaren tot zeventig jaar kunstenaarschap
Uitgelichte Projecten
Dit najaar verschijnen twee projecten die verschillende perioden uit het kunstenaarschap van Yayoi Kusama belichten. De documentaire Kusama in Holland zoomt in op haar Nederlandse jaren in de jaren zestig. In het Stedelijk Museum Amsterdam is tegelijkertijd een groot retrospectief te zien met werk uit ruim zeventig jaar. Fonds 21 ondersteunt beide projecten. Yayoi Kusama overleed op 14 augustus 2026 in Tokio, op 97-jarige leeftijd.
Kusama in Nederland
Yayoi Kusama werd in 1929 geboren in Matsumoto, Japan, en vertrok eind jaren vijftig naar New York. Daar ontwikkelde ze een eigen beeldtaal van herhaling, patronen en oneindigheid en bewoog ze zich tussen kunststromingen als minimal art, pop art en conceptuele kunst. Haar praktijk bleef niet beperkt tot schilderkunst: ook sculptuur, performance, film, mode en later haar bekende spiegelinstallaties maken deel uit van haar werk.
Minder bekend is de rol die Nederland speelde in haar ontwikkeling als kunstenaar. De documentaire Kusama in Holland van regisseur Sherman de Jesus richt zich op deze periode.
In de jaren zestig vond Kusama in Nederland aansluiting bij de Nul-beweging. Deze kunstenaars zochten naar nieuwe vormen van kunst, onder meer met herhaling, alledaagse materialen en een zo direct mogelijke benadering van de werkelijkheid. De film laat aan de hand van archiefmateriaal en verhalen van ooggetuigen zien hoe Kusama in die jaren haar kunstenaarschap en publieke aanwezigheid verder vormgaf.
De film brengt daarmee een relatief onbekend hoofdstuk uit Kusama’s geschiedenis naar voren. Ook de weerstand en uitsluiting waarmee ze als jonge Japanse vrouwelijke kunstenaar te maken kreeg, komen aan bod.
Kusama in Holland is vanaf 21 september te zien via NPO Doc. Fonds 21 droeg €20.000 bij aan de totstandkoming van de documentaire.
Van vroege tekeningen tot Infinity Rooms
Kusama exposeerde in de jaren zestig al in het Stedelijk Museum in Amsterdam, in de periode waarin ze aansluiting vond bij de Nul-beweging. Ruim zestig jaar later keert haar werk terug in een tentoonstelling die haar hele kunstenaarschap bestrijkt.
Van 11 september 2026 tot en met 17 januari 2027 presenteert het Stedelijk een groot retrospectief, in samenwerking met Fondation Beyeler in Bazel en Museum Ludwig in Keulen.
Van vroege tekeningen en schilderijen tot performances en haar bekende Infinity Rooms: de tentoonstelling laat de ontwikkeling en veelzijdigheid van Kusama’s werk zien. Werken uit haar persoonlijke archief en een nieuwe installatie maken eveneens deel uit van het retrospectief.
Kusama’s werk is sterk visueel en zintuiglijk. In haar installaties worden bezoekers onderdeel van werelden vol stippen, spiegels en patronen. Tegelijkertijd raakt haar werk aan vragen over identiteit, angst en het opgaan in iets groters. Die combinatie van een directe ervaring en persoonlijke thema’s maakt haar werk ook interessant voor een jong publiek.
Jongeren werken mee aan de programmering
Rond de tentoonstelling ontwikkelt het Stedelijk een publieksprogramma waarin jongeren een actieve rol krijgen. De Blikopeners, de jongeren van het museum, werken samen met leeftijdsgenoten van Fondation Beyeler en Museum Ludwig. Ze wisselen kennis uit over Kusama’s werk en over manieren om jong publiek bij kunst te betrekken. Vanuit die uitwisseling ontwikkelen ze zelf programmering rond de tentoonstelling. Fonds 21 draagt €65.000 bij aan de tentoonstelling en bijbehorende programmering.