Impactproducties brengen verhalen in beweging
Kennisdeling
Impactproducties verbinden artistieke kwaliteit met maatschappelijke verandering. Ze gaan verder dan het maken van een film, voorstelling, podcast, documentaire of ander artistiek werk. Rondom een krachtig verhaal wordt een zorgvuldig impacttraject ontwikkeld dat publiek, maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en financiers activeert rond urgente thema’s.
Fonds 21 ondersteunt projecten waarin kunst en cultuur bijdragen aan reflectie, ontmoeting en maatschappelijke betrokkenheid. Met de steun aan impactproducties wil Fonds 21 ruimte geven aan makers en partners die met sterke verhalen niet alleen publiek bereiken, maar ook gesprekken, inzichten en veranderingen op gang brengen.
Goed vertelde verhalen kunnen maatschappelijke verandering stimuleren, vooral wanneer zij de juiste doelgroepen bereiken en wanneer deze doelgroepen handvatten krijgen om in beweging te komen. Dat vraagt om specifieke kennis en expertise. De impactproducent speelt hierin een belangrijke rol: die zorgt ervoor dat verhalen terechtkomen bij de mensen en organisaties voor wie ze relevant zijn, bouwt netwerken en gemeenschappen op en vertaalt betrokkenheid naar actie.
Voorgeschiedenis
In 2024 en 2025 is onderzoek gedaan naar de infrastructuur voor impactproducties in Nederland. Het onderzoek werd geïnitieerd door een informele werkgroep van impactproducenten, waaronder Cerutti Film, Prospektor, Impakt Makers en Eén van de Jongens. De resultaten werden in maart 2025 gepresenteerd tijdens het Movies that Matter Festival in Den Haag.
Daaruit bleek dat het veld volop in ontwikkeling is, maar ook versterking nodig heeft. Er is behoefte aan gedeelde taal, meer kennisontwikkeling, zichtbare Nederlandse praktijkvoorbeelden, verdere professionalisering van impactproducenten en duurzame samenwerking tussen creatieve en maatschappelijke partners.
Ook kwam naar voren dat financiering vaak nog te veel gericht is op losse projecten, terwijl impacttrajecten juist tijd en continuïteit nodig hebben om zich goed te kunnen ontwikkelen.
Fonds 21 is al langere tijd betrokken bij de professionalisering van het veld. Eerder ondersteunde het fonds onder meer impacttrajecten rond documentaireseries zoals Klassen, Mijn vader, Nour en ik en Opgroeien, evenals de ontwikkeling van de Impactmakers Toolkit. Deze projecten lieten zien dat een goede combinatie van artistieke verbeelding, maatschappelijke urgentie en een doordachte impactstrategie kan bijdragen aan bewustwording, ontmoeting en verandering.
Impact Lab – 2025
Om de infrastructuur voor impactproducties te versterken, werd in 2025 het eerste Impact Lab uitgerold. Impact Lab is een trainingsprogramma en kennistraject voor mensen die zich willen ontwikkelen in impactproductie. De pilot kwam tot stand met steun van onder meer VSBfonds, Stichting DOEN, Fonds 21, Stichting Democratie en Media en CFAP. Fonds 21 droeg € 50.000 bij.
De eerste lichting telde veertien deelnemers. Voor het programma was veel belangstelling: er waren maar liefst zeventig aanmeldingen. De deelnemers kwamen uit verschillende achtergronden en disciplines, zoals documentaire, journalistiek, podcast, theater, maatschappelijke organisaties, activisme, lobby, community building, communicatie en fondsenwerving.
Het programma richt zich op drie hoofdgroepen:
- verhalenvertellers die willen leren hoe hun werk kan bijdragen aan maatschappelijke verandering;
- maatschappelijke veranderaars die de kracht van verhalen willen inzetten;
- impactproducenten die de brug kunnen slaan tussen makers, publiek, partners en maatschappelijke doelen.
De training bestond uit meerdaagse workshops, traineeships, persoonlijke begeleiding en de ontwikkeling van een eigen impactstrategie. De workshops vonden plaats in samenwerking met festivalpartners als Movies that Matter, ILFU, Oorzaken en IDFA Doclab.
Met de pilot werd geïnvesteerd in een nieuwe generatie impactproducenten en in de verdere ontwikkeling van het vakgebied. Daarbij stond niet alleen scholing centraal, maar ook netwerkvorming, kennisdeling en de vraag hoe impactproducties structureel kunnen worden ingebed binnen kunst, cultuur en samenleving.
Foto: community dag 11 december 2025 met presentatie impactteam Beautify *
* Beautify is een transmediale installatie die de structuren achter hedendaagse schoonheidsidealen onderzoekt en de impact van technologie op het zelfbeeld van jonge mensen laat zien. Fonds 21 ondersteunde dit project van K.O.Productions met € 12.000.
Impact Lab 2026–2029
Na de pilot wordt Impact Lab verder ontwikkeld als duurzame plek voor kennis, training en netwerkvorming rondom impactproductie. Het programma bestaat uit twee pijlers: de training en de kennisplek.
Impact Lab – de training
De training is bedoeld voor professionals die zich willen omscholen tot impactproducent of hun kennis van impactproductie willen verdiepen. Het programma vertrekt vanuit verschillende vormen van non-fictie, zoals onderzoeksjournalistiek, documentaire, podcast, theater en immersieve projecten.
Jaarlijks nemen veertien deelnemers deel. De training duurt tien maanden en loopt parallel aan het schooljaar. Deelnemers leren hoe verhalen kunnen bijdragen aan structurele maatschappelijke verandering, hoe zij impactstrategieën ontwikkelen en hoe zij samenwerken met maatschappelijke organisaties, financiers, beleidsmakers en doelgroepen.
Impact Lab – de kennisplek
Naast de training bouwt Impact Lab aan een bredere Impact Community. Impactproductie is een relatief jong vakgebied dat zich in de praktijk verder ontwikkelt. Daarom zijn uitwisseling, samenwerking en kennisdeling essentieel.
De kennisplek bestaat onder meer uit community-avonden, online voorbeelden van geslaagde impacttrajecten en een laagdrempelige Impact Desk. Makers, maatschappelijke organisaties en fondsen kunnen daar terecht met vragen, voor advies en voor matchmaking. Zo ontstaat een stabielere infrastructuur waarin impactmakers elkaar versterken en het vak zich duurzaam kan ontwikkelen.
Voor Fonds 21 sluit Impact Lab aan bij de wens om sterke verhalen te verbinden aan maatschappelijke betrokkenheid. Hoewel trainingen en sectorontwikkeling niet direct de kern van het reguliere beleid vormen, draagt het programma bij aan betere impactproducties, sterkere projectplannen en meer duurzame samenwerking tussen kunst en samenleving.
Praktijkvoorbeeld: jongerenklankbordgroep bij Schakelen
Een concreet voorbeeld van impactproductie in de praktijk is de jongerenklankbordgroep rond de documentaireserie Schakelen van Stichting Prospektor. Negen jongeren kwamen samen in drie sessies om mee te denken over het impacttraject bij de serie. Daarbij werd onderzocht hoe jongeren structureel betrokken kunnen worden bij producties van Prospekor en hoe hun verhalen beter bij jonge doelgroepen terechtkomen.
Schakelen is een zesdelige documentaireserie, die begin 2027 door HUMAN wordt uitgezonden, over jonge nieuwkomers in Nederland en de mensen die hen begeleiden tijdens hun eerste stappen in het Nederlandse onderwijs. De serie volgt leerlingen van 12 tot 18 jaar en hun docenten op de Internationale Schakelklas van het Erasmus College in Almelo. Via persoonlijke verhalen laat de serie zien hoe migratie, integratie, onderwijs en opgroeien in een nieuw land met elkaar verweven zijn.
De jongeren in de serie bouwen een nieuw leven op, leren een nieuwe taal, zoeken hun plek in de samenleving en dragen vaak ingrijpende ervaringen met zich mee. De serie brengt deze werkelijkheid van dichtbij in beeld, zowel in de klas als thuis en in de sociale omgeving van de leerlingen. Ook de rol van docenten krijgt veel aandacht: zij begeleiden jongeren met uiteenlopende achtergronden, verhalen en toekomstperspectieven.
Parallel aan de serie wordt een impactprogramma ontwikkeld door Eén van de Jongens. Dit programma richt zich op bewustwording, kennisdeling en gedragsverandering binnen onderwijs, beleid en de migratieketen. Het doel is om het gesprek over nieuwkomers in het onderwijs te verdiepen en duurzame samenwerking tussen betrokken partijen te stimuleren.
In de ontwikkelfase wordt gewerkt aan conceptontwikkeling, veldonderzoek, partnerschappen en een programmatische impactstrategie. Daarbij worden klankbordgroepen, jongeren en maatschappelijke en culturele partners actief betrokken.
Jongeren zijn daarbij niet alleen onderwerp van het verhaal, maar denken ook actief mee over de manier waarop hun verhalen worden verteld en gedeeld. Daarmee laat Schakelen zien hoe impactproducties kunnen bijdragen aan meer begrip, betere samenwerking en maatschappelijke beweging.
Zowel de klankbordgroep als de documentaireserie inclusief impactraject zijn ondersteund door Fonds 21, € 25.000 vanuit de stimuleringsregeling Cultuur voor Gen Z en vanuit Kunst & Cultuur € 75.000 voor Schakelen.